Pankreas Kanserinde Erken Belirtiler ve Tanı Süreci

Erken dönemde neden belirti az olur?

Pankreas karın arka duvarına yakın, derin yerleşimli bir organdır. Bu nedenle küçük boyutlu bir kitle çoğu zaman çevre yapılara baskı yapmaz ve belirgin bir yakınmaya yol açmaz. Belirtiler genellikle kitle safra yolunu tıkayacak kadar büyüdüğünde, sinir dokusuna yakınlaştığında ya da genel vücut etkisi (kilo kaybı, iştahsızlık) oluşturduğunda fark edilir hale gelir.

Bu durum, erken dönemde 'hiçbir şey hissetmemenin' hastalığın olmadığı anlamına gelmediğini, ancak aynı zamanda her belirsiz karın rahatsızlığının da pankreas kanseri işareti sayılmaması gerektiğini gösterir.

Dikkat edilmesi gereken bulgular

• Sarılık: gözlerde ve ciltte sararma, kaşıntı
• Koyu renkli idrar ve açık renkli (kil renginde) dışkı
• Açıklanamayan, kasıtsız kilo kaybı
• Üst karın bölgesinde, zaman zaman sırta vuran ağrı
• İştahsızlık, erken doyma hissi
• Yeni başlayan diyabet veya önceden kontrollü diyabetin aniden kötüleşmesi

Bu bulgular neden özgül değildir?

Sarılığın en sık nedeni safra kesesi taşlarına bağlı safra yolu tıkanıklığıdır, pankreas kanseri değildir. Kilo kaybı ve iştahsızlık pek çok sindirim sistemi ve sistemik hastalıkta görülebilir. Yeni başlayan diyabet de çoğunlukla pankreas kanseri değil, tip 2 diyabetin doğal seyri ile ilişkilidir.

Bu nedenle bu bulgulardan birini yaşayan bir kişinin doğrudan pankreas kanseri olduğunu düşünmesi doğru değildir; ancak bulguların, özellikle birden fazlası bir arada ve açıklanamıyorsa, bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Tanı süreci nasıl işler?

Değerlendirme; hastanın öyküsü, fizik muayene ve karaciğer/safra yolu fonksiyonlarını gösteren kan tetkikleri ile başlar. Görüntüleme basamağında sıklıkla ultrasonografi ile başlanır, ardından şüphe devam ediyorsa pankreas protokollü BT veya MR/MRCP eklenir. Bulgular bir kitleyi düşündürüyorsa, tanının doku düzeyinde doğrulanması için EUS eşliğinde biyopsi gündeme gelebilir.

Bu süreç genellikle birkaç basamaklıdır ve her basamak bir öncekinin sonucuna göre şekillenir; bu nedenle 'tek bir testle kesin cevap' beklemek gerçekçi değildir.

CA 19-9 ve tarama testleri hakkında gerçekler

CA 19-9, bazı pankreas kanseri hastalarında yüksek bulunabilen bir kan belirtecidir; ancak hem pankreas kanseri olmayan durumlarda (örneğin safra yolu tıkanıklığı, iltihap) yükselebilir hem de bazı pankreas kanseri hastalarında normal kalabilir. Bu nedenle ortalama riskli, belirtisi olmayan kişilerde tek başına CA 19-9 ölçümüyle tarama yapılması önerilmez.

Günümüzde genel toplumda rutin pankreas kanseri taraması da önerilmemektedir. Tarama tartışması, yalnızca belirli genetik sendromlar veya güçlü ailesel öykü nedeniyle yüksek riskli kabul edilen küçük bir grup için, bu konuda deneyimli merkezlerin özel izlem programları çerçevesinde gündeme gelir.

Kimler yüksek riskli kabul edilir?

• Birinci derece yakınlarında birden fazla pankreas kanseri öyküsü bulunanlar
• Belirli kalıtsal genetik sendromlar taşıdığı bilinenler
• Bazı kalıtsal pankreatit formları olan kişiler
• Bu grupta yer aldığı düşünülen kişiler, genel toplum taramasından farklı olarak, konuda deneyimli bir merkezde genetik danışmanlık ve özel izlem protokolü çerçevesinde değerlendirilmelidir

Ne zaman hekime başvurulmalı?

Yukarıda sayılan bulgulardan biri veya birkaçı birlikte, açıklanamayan şekilde ve birkaç haftadan uzun süredir devam ediyorsa hekim değerlendirmesi önerilir. Amaç panik yapmak değil, nedeni netleştirmektir; çoğu zaman sonuç pankreas kanseri dışında, çok daha sık görülen ve tedavi edilebilir bir durum olur.